Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları, çifte vatandaşlar ve Mavi Kart sahipleri için Türkiye’deki taşınmazların yönetimi, vekaletname, hisseli tapu, miras ve vergi konularında rehber.
Yurt dışında yaşayan milyonlarca Türk vatandaşının Türkiye’de bir dairesi, arsası, köyde bir tarlası ya da ailesinden kalan bir mirası vardır. Uzaktan yönetilen bu mülkler; eksik belgeler, kontrolsüz vekaletnameler, paydaşlar arasındaki anlaşmazlıklar ve gözden kaçan vergi süreleri nedeniyle zamanla çözülmesi zor sorunlara dönüşebilir. Bu yazıda en sık karşılaşılan konuları özetliyoruz.
Vatandaşlık durumunuz neyi değiştirir?
- Türk vatandaşları ve çifte vatandaşlar: Türk vatandaşlığı devam eden kişiler, başka bir ülkenin vatandaşlığına da sahip olsalar Türk mahkemeleri ve tapu müdürlükleri önünde Türk vatandaşı olarak işlem görür (MÖHUK m. 4).
- Mavi Kart sahipleri: Doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle vatandaşlıktan ayrılanlar ve altsoyları, taşınmaz edinme ve miras konusunda Türk vatandaşlarının haklarından yararlanır (5901 sayılı Kanun m. 28). Yabancılara uygulanan alan ve mütekabiliyet sınırlamaları bu kişilere uygulanmaz.
- Yabancı uyruklu aile bireyleri: Türk vatandaşı olmayan ve Mavi Kart sahibi de olmayan eş veya çocuklar mirasçı olabilir; ancak taşınmaz edinimleri Tapu Kanunu’nun yabancılara ilişkin hükümlerine tabidir.
Mavi Kart sahiplerinin nüfus ve tapu kayıtlarında yabancı kimlik numarasıyla görünmesi, eski T.C. kimlik numarasıyla yapılmış tapu kayıtlarıyla eşleştirme sorunları doğurabilir. Bu tür kayıt uyumsuzlukları, satış veya intikal sırasında değil, önceden giderilmelidir.
Türkiye’deki mülkü uzaktan yönetmek
Vekaletname
Tapu, banka, vergi ve dava işlemlerinin çoğu vekaletname ile yürütülebilir.
- Vekaletname Türk konsolosluğunda düzenlenebilir; bu durumda ayrıca apostil gerekmez.
- Yabancı noterde düzenlenen vekaletnameye apostil şerhi alınmalı, Türkiye’de yeminli tercümesi yaptırılıp noterce onaylanmalıdır.
- Tapu işlemlerinde kullanılacak vekaletnamede vekil edenin fotoğrafı bulunmalı ve satış, ipotek, intikal gibi yetkiler tek tek yazılmalıdır.
Vekaletname, mülkünüz üzerindeki en güçlü araçtır. Süresiz ve sınırsız yetkili genel vekaletnameler, yakın akrabalar arasında bile anlaşmazlıklara ve kötüye kullanmalara yol açabilir. Mümkün olduğunca belirli bir taşınmaz ve belirli bir işlem için vekaletname verilmesi, işi biten vekaletnamenin de noter veya konsolosluk aracılığıyla azilname ile sona erdirilmesi tavsiye edilir.
Tapu kayıtlarını takip etmek
e-Devlet üzerinden adınıza kayıtlı taşınmazları sorgulayabilir, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü’nün bildirim hizmetlerinden yararlanabilirsiniz. Sahte kimlik veya sahte vekaletname ile yapılan satışlar, yurt dışında yaşayan malikler açısından bilinen bir risktir. Böyle bir durumda tapu iptali ve tescil davası ile birlikte ceza şikâyeti gündeme gelir; erken fark etmek, taşınmazın üçüncü kişilere devredilmesini önlemek için önemlidir.
Kira, emlak vergisi ve aidat
- Türkiye’deki taşınmazın kira geliri, yurt dışında yaşasanız da Türkiye’de vergilendirilebilir. Yaşadığınız ülke ile Türkiye arasındaki çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması, verginin hangi ülkede ve nasıl mahsup edileceğini belirler.
- Emlak vergisi her yıl belediyeye, mayıs ve kasım aylarında iki taksitte ödenir. Ödenmeyen vergi ve aidatlar faiziyle birlikte birikir ve satış sırasında sorun çıkarır.
- Kiracı ile yapılan sözleşmenin yazılı olması, kira bedelinin banka üzerinden ödenmesi ve depozitonun belgelenmesi ileride çıkabilecek tahliye ve alacak davalarında önemli kolaylık sağlar.
Hisseli tapu ve aile mülkleri
Mirasla geçen taşınmazlar çoğu zaman birden fazla kardeş veya kuzenin ortak mülkiyetindedir.
- Önalım (şufa) hakkı: Paylı mülkiyette bir paydaş hissesini üçüncü kişiye satarsa diğer paydaşlar, satışı öğrenmelerinden itibaren üç ay, her hâlde satıştan itibaren iki yıl içinde önalım hakkını kullanabilir.
- Ortaklığın giderilmesi: Paydaşlar anlaşamazsa her biri taşınmazın bölünmesini veya satılmasını isteyebilir. 1 Eylül 2023’ten itibaren bu davalardan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa sulh hukuk mahkemesi taşınmazın aynen taksimine ya da satışına karar verir.
- Köydeki tarlalar ve kadastro: Eski tapu kayıtları, kadastro sırasında başka kişiler adına yazılmış ya da hiç tescil edilmemiş olabilir. Bu tür durumlarda tapu iptali ve tescil veya zilyetliğe dayalı tescil davaları gündeme gelir.
Miras: hangi ülkenin hukuku uygulanır?
Türk hukukuna göre miras, kural olarak ölen kişinin milli hukukuna tabidir; ancak Türkiye’de bulunan taşınmazlar her durumda Türk hukukuna göre paylaştırılır (MÖHUK m. 20).
Almanya’da yaşayanlar için ayrıca 1929 tarihli Türk-Alman Tereke Anlaşması önemlidir. Bu anlaşmaya göre taşınır mallar ölenin vatandaşı olduğu devletin hukukuna, taşınmazlar ise bulundukları ülkenin hukukuna tabidir. Yani Almanya’daki daire Alman hukukuna, Türkiye’deki ev Türk hukukuna göre değerlendirilir.
Bunun pratik sonuçları vardır:
- Yurt dışında düzenlenmiş bir vasiyetname, Türkiye’deki taşınmaz bakımından Türk hukukundaki saklı pay kurallarıyla çatışabilir. Saklı pay sahibi mirasçılar, Türkiye’deki mal varlığı için tenkis davası açabilir.
- Yurt dışında alınmış bir mirasçılık belgesi (Erbschein vb.) Türkiye’de doğrudan kullanılamayabilir; genellikle Türkiye’de ayrıca mirasçılık belgesi alınır veya yabancı kararın tanınması gerekir.
- Mirasın reddi için süre, ölümün öğrenilmesinden itibaren üç aydır. Tereke borçluysa bu sürenin kaçırılmaması gerekir.
Veraset ve intikal vergisi süreleri
Mirasçılar, veraset ve intikal vergisi beyannamesini kanunda öngörülen süre içinde vermelidir:
- Ölüm Türkiye’de gerçekleşmiş ve mirasçılar Türkiye’deyse 4 ay,
- Ölüm Türkiye’de gerçekleşmiş ve mirasçılar yurt dışındaysa 6 ay,
- Ölüm yurt dışında gerçekleşmiş ve mirasçılar Türkiye’deyse 6 ay,
- Ölüm yurt dışında gerçekleşmiş ve mirasçılar başka bir yabancı ülkedeyse 8 ay.
Beyanname verilmeden ve vergi ilişiği kesilmeden tapuda intikal ve bankadan para çekme işlemleri genellikle yapılamaz.
Önceden yapılabilecekler
- Türkiye’deki tüm taşınmazların, banka hesaplarının ve araçların güncel bir listesini tutun; tapu kayıtlarındaki kimlik bilgilerinin güncel olduğunu kontrol edin.
- Vasiyetname düzenleyecekseniz, Türkiye’deki mal varlığı için Türk hukukunun uygulanacağını dikkate alın.
- Genel vekaletnameler yerine sınırlı ve süreli vekaletnameler tercih edin; kullanılmayan vekaletnameleri azledin.
- Aile içindeki hisseli mülkler için anlaşmazlık büyümeden paylaşım veya satış konusunda yazılı bir mutabakat yapın.
Her dosyanın koşulları farklıdır. Yaşadığınız ülkenin hukuku, vatandaşlık durumunuz ve mal varlığının yapısı birlikte değerlendirildiğinde süreç Türkiye’ye gelmeden ve gereksiz masraf yapılmadan yürütülebilir.
Sık Sorulan Sorular
Mavi Kart sahibi olarak Türkiye’de mirasçı olabilir ve taşınmaz alabilir miyim?
Evet. Doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle vatandaşlıktan ayrılanlar ve altsoyları, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 28. maddesi uyarınca taşınmaz edinme ve miras konularında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır; yabancılara uygulanan sınırlamalara tabi olmaz.
Türkiye’ye gelmeden tapu işlemi yapılabilir mi?
Evet. Türk konsolosluğunda düzenlenen veya yabancı noterde düzenlenip apostil şerhi alınan, fotoğraflı ve yetkileri açıkça yazılmış bir vekaletname ile satış, intikal ve diğer tapu işlemleri vekil aracılığıyla yapılabilir.
Almanya’da yaşayan bir Türk vatandaşının Türkiye’deki evi hangi hukuka göre paylaşılır?
Türkiye’de bulunan taşınmazlar Türk hukukuna tabidir. 1929 tarihli Türk-Alman Tereke Anlaşması da taşınmazlar için bulunduğu ülkenin hukukunu esas alır. Bu nedenle Türkiye’deki ev, Almanya’da düzenlenmiş bir vasiyetname olsa bile Türk miras hukuku kurallarına göre değerlendirilir.
Mirastan kalan hisseli bir taşınmazda diğer mirasçılar anlaşmazsa ne olur?
Paydaşlardan her biri ortaklığın giderilmesini isteyebilir. 1 Eylül 2023’ten itibaren bu davalardan önce arabulucuya başvurulması zorunludur. Uzlaşma sağlanamazsa sulh hukuk mahkemesi taşınmazın aynen bölünmesine veya satılarak bedelin paylaştırılmasına karar verir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve uygulama değişebileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanız gerekir.